Sáng kiến kinh nghiệm  
 
Tên đề tài:
Dạy tiết toán nhẹ nhàng và hiệu quả
(Vẽ hình chữ nhật và hình vuông).
 
Người thực hiện :Nguyễn Ngọc Anh .
Trường: Tiểu học Cát Linh - Đống Đa - Hà Nội  
 
Hà Nội 2003 - 2004
 
 

A. Lý do chọn đề tài.
            Ta biết rằng, quá trình dạy học gồm việc dạy của thầy và việc học của trò. Mỗi  quá trình dạy học được xác định bởi ba thành tố cơ bản của nó là: Mục đích dạy học, nội dung dạy học và phương pháp dạy học. Hiện nay, công cuộc đổi mới của đất nước ta đang diễn ra từng ngày, từng giờ. Nó đòi hỏi phải có lớp người có năng lực, chủ động, sáng tạo để thích ứng với đời sống xã hội. Vì vậy, giáo dục tiểu học của chúng ta đang đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ động, tích cực của học sinh. Nghĩa là chuyển từ hình thức: “Thầy giảng – Trò nghe” sang “Thầy tổ chức – Trò hoạt động”.
Tổ chức một tiết học như thế nào để học sinh nắm được kiến thức trọng tâm của bài một cách nhẹ nhàng, không gò bó là vấn đề mà mỗi giáo viên tiểu học cần quan tâm, đặc biệt là môn Toán – môn mà kiến thức trong sách vở được vận dụng rất nhiều vào thực tế cuộc sống, nhất là các bài toán có yếu tố hình học. Chính vì vậy mà tôi đã chọn đề tài:
“Dạy tiết Toán nhẹ nhàng – hiệu quả”
(Về hình chữ nhật và hình vuông)
 
B. Cơ sở lý luận và thực tiễn để giải quyết.
Là giáo viên lớp 4, tôi thấy các yếu tố hình học ở chương trình Toán 4 gồm có:
1. Đoạn thẳng, đường thẳng, tia. Đường thẳng song song, đường thẳng vuông góc. Vẽ đường thẳng vuông góc, đường thẳng song song.
Góc vuông, góc nhọn, góc tù, góc bẹt.
2. Hình chữ nhật và hình vuông:
    - Đặc điểm về cạnh và góc.
    - Vẽ hình với kích thước cho trước.
    - Tính chu vi, diện tích.
3. Biểu đồ hình đoạn thẳng và hình cột.
4. Tỷ lệ xích - Đo và vẽ đoạn thẳng trên mặt đất.
  Trọng tâm các yếu tố hình học ở lớp 4 là phần hình chữ nhật và hình vuông với các vấn đề:
        - Tính chất (hay còn gọi là đặc điểm) của hình chữ nhật và hình vuông.
        - Chu vi, diện tích hình chữ nhật và hình vuông.
  Việc nắm chắc các khái niệm, quy tắc của các yếu tố hình học giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực trí tuệ; rèn luyện được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như: cẩn thận, cần cù, chu đáo, khéo léo, ưa thích sự chính xác, làm việc có kế hoạch… Nhờ đó mà học sinh có thêm tiền đề để học các môn khác ở tiểu học được tốt như: Tập viết, chính tả, mỹ thuật.
Thực tế giảng dạy tôi thấy học sinh dễ dàng nắm được tính chất của hình chữ nhật và hình vuông nhưng khi thực hành vào các bài tập cụ thể để nhận biết hình lại lúng túng (nhiều khi sai).
Ví dụ: Bài toán nói rằng: “Một hình tứ giác có 4 cạnh bằng nhau thì đó là hình vuông”. Điều đó đúng hay sai? Nhiều học sinh đã vội vàng trả lời là đúng.
Công thức tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật, hình vuông nắm chắc chắn nhưng khi giải các bài toán đố ghi tên đơn vị đo diện tích mét vuông (m2) học sinh lại viết là mét (m). Nguyên nhân do chưa hiểu kỹ về đơn vị đo đọ dài và đơn vị đo diện tích. Vì vậy, việc hình thành khái niệm sao cho hấp dẫn thu hút học sinh tránh những sai lầm là việc làm quan trọng.
Trong bài viết này, tôi xin trình bày cụ thể phương pháp giảng dạy mới của một số tiết dạy (về hình chữ  nhật và hình vuông) mà tôi cho là hiệu quả với học sinh – tránh được những sai lầm nêu trên.
C. Quá trình triển khai thực hiện đề tài.
Các tiết dạy về hình chữ nhật và hình vuông ở lớp 4 được sắp xếp như sau:
- Hình chữ nhật:                         tiết 59
- Hình vuông:                             tiết 60
- Chu vi:                                               tiết 70
- Chu vi hình chữ nhật:               tiết 71
- Chu vi hình vuông:                   tiết 72
- Diện tích của một hình:             tiết 101
- Diện tích hình chữ nhật:                        tiết 104
- Diện tích hình vuông:               tiết 105
Phương pháp giảng dạy là thông qua các hoạt động thực hành (như đo, vẽ, cắt, gấp,